Ăn dặm & dinh dưỡng trẻ em
Làm thế nào để một đứa trẻ ăn uống “trộm vía”?
Th10
“Em bé này trộm vía, ăn ngoan quá. Chả bù cho con mình, cứ phải tivi điện thoại mới xong bữa.”
Bạn thấy câu này quen không? Những đứa trẻ có thói quen ăn uống lành mạnh và tỏ ra hứng thú với đồ ăn quả là đáng ao ước. Nhưng điều này có phải do người mẹ nào đó quá may mắn?
Quả thực một số trẻ em có vẻ khá dễ tính với đồ ăn nhưng những thói quen lành mạnh của một bữa ăn như: rửa tay trước khi ăn, ngồi vào ghế và tập trung ăn một mạch đến hết bữa…đều không phải tự nhiên mà có. Những thói quen của trẻ mà bạn khen “trộm vía” thực chất đều do công sức rèn luyện của những người mẹ.
Vậy thói quen trong giờ ăn quan trọng đến mức nào và làm thế nào để thiết lập thói quen trong giờ ăn lành mạnh cho trẻ? Cùng khám phá câu trả lời trong bài viết này nhé.
1. Cơ sở khoa học về việc hình thành thói quen
Trẻ em không chỉ cần được nuôi dưỡng bằng thức ăn mà còn bằng những thói quen tốt. Thói quen ăn uống sẽ theo con từ nhỏ đến khi trưởng thành, bất kể đó là việc lựa chọn thực phẩm hay các nghi thức diễn ra trong một bữa ăn. Nếu có thói quen ăn uống kém lành mạnh, sau này con có thể sẽ gặp khó khăn với việc làm quen với thực phẩm mới hay lựa chọn ăn những thực phẩm sạch thay vì đồ ăn nhanh chế biến sẵn.
Vậy trẻ đã học và hình thành thói quen trong ăn uống như thế nào?
1.1 Nguyên tắc học tập của trẻ
Bạn có biết không? Trẻ nhỏ học tập bằng cách quan sát và ghi nhớ những hành động lặp đi lặp lại. Những hành động lặp đi lặp lại mỗi ngày ở giai đoạn đầu đời sẽ thiết lập nên thói quen của con trong suốt những năm tháng sau này.
Thông qua những thói quen, dù bạn không cần nói, con cũng sẽ hiểu được là chúng đang chuẩn bị làm gì. Nếu trẻ thấy bạn đang cho chúng:
- Rửa tay trước khi bước vào mỗi bữa ăn
- Ngồi trong ghế ăn vững chãi hay ngồi ở khu vực bàn ăn cùng gia đình
- Đeo 1 chiếc yếm ăn dặm vào cổ…
Trẻ sẽ hiểu ngay là chúng chuẩn bị bước vào giờ ăn. Tương tự, việc hình thành thói quen có thể giúp trẻ biết điều gì sẽ xảy ra khi đến giờ ăn chính hoặc ăn nhẹ hay giờ tắm, giờ chơi, giờ đi ngủ.
Theo một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Child Development, đối tượng mà trẻ thường xuyên quan sát và học hỏi để hình thành thói quen chính là những người lớn xung quanh. Điều này có nghĩa rằng, nếu bạn muốn trẻ hình thành thói quen ăn uống tích cực, bản thân bạn cần có thói quen tích cực đó. Không chỉ vậy, bạn phải cho trẻ thấy mình đang thực hiện một cách nhất quán những thói quen này.
1.2 Thói quen và những ảnh hưởng lâu dài
Một nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Dinh dưỡng và Thực phẩm cho thấy 60% trẻ em có thói quen ăn uống không lành mạnh sẽ tiếp tục duy trì thói quen này khi trưởng thành. Một khi điều gì đã trở thành thói quen, chúng ta sẽ thường làm nó trong vô thức mà không nghĩ ngợi nhiều về những nguy hại tiềm ẩn.
Thử tưởng tượng về viễn cảnh tương lai khi con đã lớn lên cùng thói quen ăn uống không giờ giấc hoặc ăn đồ ăn nhanh hàng ngày.
Những cơn đau dạ dày quặn thắt đến mức toàn thân run rẩy, mồ hôi đầm đìa.
Làn da sần sùi, xám xịt và thần sắc bị tàn phá trầm trọng bởi những chất độc hại từ “thực phẩm bẩn” tích tụ theo thời gian.
Việc thiết lập thói quen ăn uống tích cực cho trẻ từ sớm là cực kỳ quan trọng. Hãy hành động trước khi quá muộn.
2. Lợi ích của việc xây dựng thói quen ăn uống tích cực
Khi xây dựng được thói quen ăn uống tích cực và lành mạnh, trẻ sẽ đạt được nhiều lợi ích trong việc phát triển tối ưu cả về thể chất và tinh thần như:
- Tăng cường lượng dinh dưỡng hấp thụ: trẻ sẽ ăn đủ các nhóm chất và đa dạng thực phẩm. Bên cạnh đó, ăn cùng gia đình khiến con càng có thêm tinh thần và hào hứng với đồ ăn
- Tăng khả năng phục hồi cảm xúc: Những cuộc trò chuyện vui vẻ trong bữa ăn sẽ tạo ra không khí vui vẻ và hỗ trợ trẻ vượt qua những lo lắng. Trẻ sẽ dễ cải thiện tâm trạng và phục hồi cảm xúc.
- Tăng cường tính độc lập và sự chủ động: Khi được bố mẹ cho phép lựa chọn thực phẩm, trẻ sẽ trở nên tự chủ hơn đồng thời biết cách lựa chọn thực phẩm bổ dưỡng, tốt cho sức khỏe và hình thành thói quen ăn uống lành mạnh suốt đời
- Giờ ăn cũng là một môi trường học tập về thực phẩm: trẻ có thể khám phá đủ mọi hương vị, màu sắc, kết cấu khác nhau của đồ ăn và trở nên hào hứng, mong chờ trước mỗi giờ ăn. Không chỉ tìm hiểu về hình dáng, mùi vị, bố mẹ cũng có thể kể cho trẻ những câu chuyện về thực phẩm để giúp trẻ gia tăng vốn hiểu biết.
3. 5 điều giúp bạn thiết lập thói quen ăn uống lành mạnh ở trẻ
Việc ăn uống có nhiều mục đích. Ăn để ngon, ăn để vui, ăn cùng người thân yêu để có sự gắn kết. Nhưng bên cạnh đó, ăn uống cũng là khoa học. Trẻ em cần ăn đa dạng thực phẩm để hấp thụ đầy đủ các loại vitamin và khoáng chất cần thiết để có thể phát triển toàn diện.
Dưới đây là 10 thói quen ăn uống lành mạnh để trẻ có một tương lai khỏe mạnh đồng thời biết yêu quý và trân trọng thực phẩm.
3.1. Đặt thời gian ăn cho gia đình
Nhiều bố mẹ nhất định phải cho con ăn sạch phần thức ăn đã chuẩn bị. Với tâm lý đó, thời gian cho bữa ăn của con gần như là vô hạn. Vậy nên mới có tình trạng ăn rong, xem tivi để con chịu hợp tác và ăn nhanh hơn.
Khi ăn uống không tập trung, não bộ của con sẽ vừa phải chỉ huy cho việc ăn uống vừa xử lý các thông tin từ môi trường xung quanh. Vì vậy mà con rất dễ gặp các vấn đề về tiêu hóa.
Với những bố mẹ không cho con ăn rong nhưng nhất định phải cho con ăn đến miếng cuối cùng, đây quả thực là một sự cố chấp không cần thiết. Thử nghĩ mà xem, đĩa thức ăn ngon lành, nóng hổi sau 45 phút đến 1 tiếng đồng hồ sẽ nguội ngắt và lõng bõng như thế nào. Có đứa trẻ nào có thể háo hức ăn tiếp thứ đồ ăn kém hấp dẫn như thế?
Hãy giới hạn thời gian ăn cho con không quá 30 phút bằng cách hẹn giờ. Thậm chí, con chỉ cần ăn 15, 20 phút cũng không sao, miễn là không bị sao nhãng bởi những trò giải trí. Khi nghe thấy chuông báo thức, bữa ăn tự động được dừng lại. Nếu con còn đói, con buộc phải chờ đến bữa sau hoặc học cách ăn nhanh hơn và tập trung hơn.
3.2. Không nấu riêng cho đứa trẻ kén ăn
Nếu chỉ kén ăn mà không gặp vấn đề về dị ứng thực phẩm, bạn đừng nên nấu riêng đồ ăn cho con. Thay vào đó, bạn hãy chủ động và kiên nhẫn để tiếp tục cung cấp cho trẻ nhiều loại thực phẩm để khuyến khích con tiếp tục khám phá.
Hãy cung cấp cho con một vài loại thức ăn nhất định trên đĩa và cho phép chúng lựa chọn một hoặc hai thứ. Những lần sau, bạn có thể thử thay đổi cách chế biến và kết cấu của đồ ăn để thử phản ứng của con.
Bạn không phải đầu bếp theo kiểu “gọi là có” của con. Đừng làm cho mình thêm cực nhọc và cũng đừng khiến tính kén chọn của con trở nên nghiêm trọng. Nếu con yêu cầu món ăn khác, bạn hãy từ tốn giải thích rằng món ăn này không có trong thực đơn ngày hôm nay và đề nghị con sẽ chuẩn bị vào một ngày khác.
3.3. Cho trẻ tham gia vào việc lập kế hoạch và chuẩn bị bữa ăn
Là trẻ con nhưng đứa nào cũng rất thích được làm người lớn bởi người lớn có thể tự quyết định mọi vấn đề trong cuộc sống. Hãy nắm bắt ngay tâm lý này và cho con được tham gia vào việc lập kế hoạch cho bữa ăn bằng cách:
- Đưa con đến cửa hàng tạp hóa, cho con lựa chọn giữa táo đỏ và táo xanh, rau bắp cải hoặc đỗ…
- Yêu cầu con chọn một món ăn mà con muốn.
- Giao cho con những nhiệm vụ nhỏ như tìm một loại rau, rửa trái cây hoặc nhặt rau…
Việc tự mình được tham gia chuẩn bị đồ ăn sẽ khiến trẻ cảm thấy tự hào về bản thân bởi sự độc lập và khả năng tự ra quyết định. Bạn có thể khen ngợi để khuyến khích con làm điều này nhiều hơn nhé.
3.4. Dạy con học cách đọc nhãn thành phần và hạn sử dụng
Rio nhà mình có lần được chú nhân viên bán hàng bên hãng tặng cho chiếc bánh handmade nhỏ xinh nhân dịp Noel. Nhận được bánh, thanh niên bèn ra cửa nói lớn:
- Chú ơi, bánh của chú có thịt không?
- Không, bánh chay đấy. Không có thịt đâu.
- Bánh của chú hết hạn chưa?
- Chưa đâu, chú mới làm tối qua.
Hỏi xong, thanh niên mới thở phào rồi xin mẹ ăn bánh. Con trai mình từ những ngày lên 3 đã có thói quen ăn gì cũng kiểm tra hạn sử dụng và kiểm tra thành phần. Vậy nên mình cũng khá yên tâm khi đưa hắn tới những nơi không thuần chay. Nhưng thói quen này không phải tự nhiên mà có. Nó cần thời gian để xây dựng và hình thành.
Thông qua việc đọc nhãn thành phần và hạn sử dụng, con sẽ học thêm những bài học mới về những thành phần có lợi hoặc có hại cho sức khỏe. Con cũng sẽ biết rằng tuyệt đối không nên ăn những đồ ăn đã hết hạn, cho dù có thèm đến đâu.
Những điều nhỏ bé này đều sẽ góp phần giúp con hình thành thói quen ăn uống lành mạnh và chủ động lựa chọn những thực phẩm sạch.
Trong khóa học Ăn dặm thuần chay, mình có chuẩn bị riêng một chuyên mục về chủ đề “Giáo dục và nuôi dưỡng con có niềm tin với chế độ thuần chay”. Từ những kiến thức của chuyên mục này, mẹ có thể giúp con nuôi dưỡng sự tự tin để vững vàng trước những lời cám dỗ của người khác về thức ăn. Nhờ đó, con càng được củng cố hơn về thói quen đọc nhãn thành phần trước khi sử dụng.
3.5. Biến giờ ăn thành giờ học về thực phẩm đầy hứng thú
Giờ ăn có thể là một trải nghiệm học tập thú vị, một giờ học màu sắc với bảng màu là những nguyên liệu nấu ăn theo mùa mà mẹ có.
Giờ ăn cũng có thể là giờ học về vị giác với các hương vị ngọt, bùi, chua, béo ngậy…
Hồi trước, khi cho Rio ăn, mình thường hỏi con những câu thế này:
- Con có thấy quả chuối này rất ngọt không?
- Thứ chua chua ngọt ngọt này là gì vậy ta? Tèn ten đó chính là quả dâu tây đấy. Quả dâu tây có màu đỏ rực rỡ và có hình trái tim này…
Giờ ăn cũng có thể là một giờ học toán với những hình tròn, vuông, tam giác…
Giờ ăn còn là giờ học đạo đức với lòng biết ơn vạn vật, biết ơn những bác nông dân đã nuôi trồng ra những hạt gạo, những bông cải xanh mơn mởn… Biết ơn đến người nấu ăn đã tạo ra những món ăn ngon với hương vị tuyệt vời.
Giờ ăn cũng có thể là giờ học yêu thương với tình yêu thương muôn loài mà mẹ đã lồng ghép vào những món ăn.
Bạn đừng nghĩ là con không hiểu gì. Con hiểu hết những gì bạn nói và bạn sẽ bất ngờ. Bởi khi biết nói,con sẽ bắt lỗi nếu những gì bạn nói không giống ngày trước.
Tóm lại, ăn không chỉ là ăn. Thông qua giờ ăn, trẻ còn học tập được rất nhiều điều kỳ diệu ở thế giới này. Việc lồng ghép những trải nghiệm học tập thú vị giúp con không cảm thấy bữa ăn trở lên nhàm chán. Thậm chí, con còn cảm thấy rất háo hức mỗi khi tới giờ ăn.
Ngoài ra, để kích thích con ăn uống ngon miệng hơn, bạn đừng quên nhắc nhở con vận động mỗi ngày.
Vận động không chỉ giúp con vui vẻ và khỏe mạnh mà còn khiến con tăng cảm giác thèm ăn. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cho biết trẻ em từ 3 đến 5 tuổi cần phải hoạt động suốt cả ngày, trong khi trẻ em từ 6 tuổi trở lên cần khoảng 60 phút hoạt động thể chất mỗi ngày.
Con có thể đá bóng, chạy nhảy, đuổi bắt với chú mèo hàng xóm… Miễn là chúng vận động và toát mồ hôi.
Nhìn chung, việc thiết lập thói quen ăn uống tích cực cho con không phải chuyện ngày một, ngày hai. Nó đòi hỏi sự kiên trì và bền bỉ vô hạn từ những người mẹ. Dù thời điểm khởi đầu có thể khó khăn nhưng khi mọi thứ đã vào guồng, bạn sẽ tự hào về sự cố gắng của chính mình.
Những thói quen mà bạn dày công thiết lập cho con sẽ khiến chúng không chỉ là một đứa trẻ mạnh khỏe mà còn ăn uống ngoan ngoãn và có thái độ tích cực với đồ ăn.
Bạn đã thiết lập thói quen ăn uống nào thành công cho con chưa? Bạn đã làm điều đó như thế nào? Hãy chia sẻ với mình nhé.
