Giải đáp thắc mắc về sữa mẹ thuần chay

Sữa mẹ được coi là nguồn thức ăn hoàn hảo nhất dành cho các em bé sơ sinh. Nhưng điều đó liệu có đúng với những mẹ ăn chay? Khi được nuôi dưỡng từ rau củ, dòng sữa mẹ có đảm bảo về nhu cầu dinh dưỡng cho trẻ? Và làm thế nào để nâng cao chất lượng sữa?

Nếu bạn đang lo lắng về những vấn đề này, hãy đọc ngay bài viết dưới đây để vững tâm hơn nhé.

1. Sữa mẹ thuần chay: Thực hư về dinh dưỡng

Theo Hiệp hội Dinh dưỡng Hoa Kỳ, sữa mẹ của những bà mẹ ăn chay có chế độ ăn uống được lên kế hoạch với dinh dưỡng đầy đủ có thành phần tương tự như sữa của những người không ăn chay (ngoại trừ nồng độ B12 & axit béo EPA,DHA).

Điều đó có nghĩa là nếu được bổ sung đầy đủ B12 và EPA, DHA thì sữa mẹ ăn chay và ăn thịt gần như không có sự khác biệt.

Nhiều cuộc khảo sát trên các mẫu sữa được gửi về ngân hàng sữa có tìm ra sự chênh lệch các nhóm chất khác của sữa (ngoại trừ B12 và axit béo EPA, DHA) giữa bà mẹ ăn chay và ăn thịt. Kết quả cho thấy sự chênh lệch này là không đáng kể.

Theo khuyến nghị của Hiệp hội Ngân hàng Sữa Châu Âu, sữa của người mẹ ăn thuần chay có bổ sung đầy đủ vitamin B12 có thể đáp ứng tiêu chuẩn hiến tặng sữa cho ngân hàng sữa.

Mặc dù vậy, vì nhiều nguyên nhân khác nhau, một số quốc gia vẫn có thể không chấp nhận sữa hiến tặng từ người ăn chay kể cả đó là sữa của bà mẹ có bổ sung đầy đủ vitamin B12.

Tuy nhiên các dinh dưỡng từ sữa được rút ra từ chính cơ thể của người mẹ. Bởi vậy, chỉ cần người mẹ có chế độ ăn đáp ứng dinh dưỡng tối ưu thì chất lượng sữa vẫn được đảm bảo.

2. Làm thế nào để có chất lượng sữa tốt hơn?

EPA và DHA là hai loại axit béo omega-3 rất quan trọng trong sữa mẹ có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển não bộ và thị giác của bé. Chúng thường được ví như những “viên gạch” xây dựng nên bộ não của trẻ. 

Tuy nhiên, những người mẹ ăn chay thường thiếu hụt hai loại axit béo này. Hầu hết các nghiên cứu cho thấy những người ăn chay tiêu thụ lượng EPA và DHA ở mức thấp đến bằng 0 trừ khi họ dùng thực phẩm bổ sung. Nguyên nhân là do nguồn EPA và DHA tốt thường có nguồn gốc động vật, chủ yếu là cá và hải sản nước lạnh.

Để khắc phục nhược điểm này, nhiều người cho rằng người mẹ ăn chay có thể sử dụng tảo biển để thay thế. Nhưng một số loại tảo biển có chứa axit béo n-3 chuỗi dài lại có hàm lượng iốt cao, nên hạn chế tiêu thụ thường xuyên (trừ tảo spirulina, chlorella).

Trong tất cả những cách để tối ưu lượng EPA, DHA ở sữa của mẹ ăn chay thì việc bổ sung từ dầu tảo là cách tối ưu nhất vì đây là nguồn cung cấp trực tiếp EPA và DHA, thay vì thông qua quá trình chuyển hóa như hạt lanh và hạt chia (các loại hạt phổ biến trong chế độ ăn của mẹ ăn chay).

Hạt lanh và hạt chia chủ yếu chứa ALA (alpha-linolenic acid). Nghiên cứu cho thấy việc chuyển hóa ALA thành DHA và EPA rất kém hiệu quả, với tỷ lệ chuyển đổi chỉ từ 0,5% đến 5% cho DHA và từ 5% đến 10% cho EPA. Vì vậy, dầu tảo mang lại nguồn DHA và EPA ổn định và dồi dào hơn. 

Ngoài ra, trứng và sữa giàu DHA cũng là một lựa chọn dành cho những mẹ ăn chay chưa thuần (theo trường phái LOV). Mỗi quả trứng có thể cung cấp tới 150 mg DHA trong khi nhu cầu DHA tối ưu trong thời kỳ mang thai và cho con bú được khuyến nghị là khoảng 200-300 mg mỗi ngày.

Bên cạnh việc bổ sung đầy đủ DHA, EPA thì việc tăng cường B12 giúp cải thiện chất lượng sữa của mẹ ăn chay và cũng cải thiện chính sức khỏe của mẹ. Mức B12 thấp ở mẹ có thể dẫn đến thiếu máu, mệt mỏi, và các vấn đề về thần kinh. Với trẻ, B12 rất cần thiết cho việc hình thành hồng cầu, phát triển não bộ, và chức năng thần kinh ở trẻ sơ sinh.

Những đứa trẻ được sinh ra từ các bà mẹ có mức B12 thấp sẽ có nguy cơ bị thiếu hụt B12, dẫn đến các vấn đề nghiêm trọng như chậm phát triển, suy dinh dưỡng, thiếu máu, và rối loạn thần kinh. 

Để bổ sung B12, các bà mẹ ăn chay có thể tham khảo một số loại thực phẩm như:

• Men dinh dưỡng (với người ăn thuần chay)
• Trứng, sữa, sữa chua, phô mai… (với người ăn chay LOV)

Tuy nhiên trong trứng và sữa cũng không có hàm lượng B12 lớn như thịt, gan của động vật nhai lại như thịt bò, cừu. trâu… Để đảm bảo B12 để nuôi con tốt nhất, bạn nên chọn men dinh dưỡng hoặc viên B12 bổ sung.

3. Nếu mẹ ăn chay không đủ sữa thì nên cho con ăn dặm thêm sữa gì?

Có rất nhiều lý do mà mẹ sau sinh bị mất sữa, tắc sữa hoặc ít sữa. Lý tưởng nhất mẹ có thể xin sữa từ ngân hàng sữa mẹ, hoặc xin từ người thân, bạn bè đang trong giai đoạn nuôi con. Tất nhiên nếu không thể chúng ta buộc lòng phải tìm một phương án thay thế cho sữa mẹ.

Cũng có rất nhiều mẹ muốn bổ sung thêm sữa ngoài cho con nhưng không biết nên sử dụng loại sữa nào cho phù hợp, đặc biệt là các bé sơ sinh dưới 6 tháng tuổi.

Nhiều mẹ hay chia sẻ nhau về các loại sữa ngũ cốc. Mình khuyên chân thành, hãy dừng lại ngay lập tức! 

Điều này là vô cùng nguy hiểm. Dưới 6 tháng tuổi, hệ tiêu hóa của con chưa hoàn chỉnh. Việc bổ sung các loại sữa bột ngũ cốc, sữa hạt chẳng khác nào mẹ cho con ăn dặm từ lúc sơ sinh. Còn rất nhiều tranh cãi trong việc sữa thực vật có thực sự phù hợp với trẻ sơ sinh hay không, tuy nhiên chúng ta phải công nhận một điều rằng sữa từ thực vật sẽ không thể nào giống sữa từ động vật (từ mẹ hoặc bò mẹ).

Theo quan điểm của Hiệp hội tiêu hóa Mexico (AMG):

“Không có bằng chứng nào về lợi ích sức khỏe của đồ uống có nguồn gốc từ thực vật đối với dinh dưỡng của trẻ em”.

Và:

“Đồ uống có nguồn gốc thực vật, bao gồm cả đồ uống làm từ đậu nành, không phải là sản phẩm thay thế cho sữa mẹ hoặc các sản phẩm thay thế sữa mẹ”.

Vì vậy, cha mẹ không nên sử dụng sữa từ thực vật để thay thế sữa mẹ trong quá trình nuôi dưỡng trẻ em đặc biệt ở 6 tháng đầu đời.

Vậy còn sữa công thức từ sữa bò thì sao?

Mặc dù sữa bò cũng chỉ là vắt từ con bò ra thôi. Nếu không quá kỹ tính thì sữa bột công thức từ sữa bò, sữa dê là hoàn toàn hợp lý phải không?

Nhưng trong nền công nghiệp sữa hiện đại ngày nay, sữa bò không đơn thuần được vắt từ bò mẹ ra rồi chế biến thành sữa công thức cho các bạn nhỏ uống.

Đằng sau những hộp sữa công thức, sữa bò tươi là những đau khổ mà bò mẹ và bê con phải trải qua. Giống như những bà mẹ loài người, bò sản xuất sữa để nuôi con của mình. Sữa có thể đủ nhưng cũng có thể dư hoặc thiếu.

Để bò mẹ tiếp tục sản xuất sữa với hiệu suất lớn, người chăn nuôi sẽ nhiều lần thụ tinh nhân tạo cho bò cái từ khi nó chưa đủ tuổi trưởng thành và tách bê con khỏi mẹ ngay khi mới sinh.

Bê cái bị cho uống sữa công thức và chịu chung số phận giống như mẹ mình: bị hãm hiếp, ép có thai, bị hút sữa đến khi cơ thể kiệt quệ. Bê đực bị giết ngay khi mới sinh hoặc bị nuôi để lấy thịt bê.

Vậy sữa bò mẹ nào là sữa nhân đạo? Chính là sữa công thức từ sữa bò hữu cơ.

Sữa hữu cơ (hay còn gọi là sữa organic) được chế biến từ sữa của đàn bò được chăn nuôi theo phương thức hữu cơ. Toàn bộ thức ăn, nước uống, môi trường mà đàn bò sinh sống đều thuần tự nhiên.

Quá trình chăn thả đàn bò cũng như cung cấp thức ăn, vệ sinh chuồng trại, chăm sóc, các đều phải tuân thủ nguyên tắc:

• Không sử dụng hóa chất, thuốc trừ sâu trên đồng cỏ
• Không dùng phân bón hóa học trong quá trình trồng thức ăn cho bò
• Không sử dụng hạt giống biến đổi gen
• Mọi quy trình đều thuận tự nhiên. Đàn bò được nuôi lớn bằng thức ăn tự nhiên, không tiêm kháng sinh trong quá trình nuôi cũng như không tiêm thuốc kích thích tăng trưởng.
• Khu vực chăn nuôi bò thường khá rộng thoáng, có đủ diện tích để chúng được tiếp xúc với thiên nhiên, tăng sức đề kháng tự nhiên.
• Những trang trại nuôi bò sữa đạt chuẩn organic luôn đảm bảo môi trường cung cấp không khí sạch, nước uống sạch, chỗ ở, ánh sáng mặt trời, đàn bò được tự do di chuyển trên đàn cỏ.
• Đảm bảo tính nhân đạo: Sữa hữu cơ là sữa được lấy trên nền tảng sữa bò mẹ nuôi con không hết sẽ được nhà sản xuất thu sữa triệt để và mang vào sản xuất.

Sữa hữu cơ có hàm lượng dinh dưỡng cao. Theo các chuyên gia, sữa hữu cơ chứa hàm lượng Omega 3 cao hơn 70% so với sữa thông thường. Trong sữa hữu cơ cũng rất giàu acid béo, chất chống oxy hóa, giàu canxi… cần thiết cho sự phát triển khỏe mạnh của mỗi người.

Vậy nên sữa công thức, sữa bò hữu cơ là loại sữa nhân đạo mà các bé ăn chay hoàn toàn có thể sử dụng. Nó cũng như việc mẹ đi xin sữa dư của một bà mẹ khác.

Tuy nhiên sữa hữu cơ không phải là sữa có ghi chữ hữu cơ hay organic trên bao bì mà nó phải có tem chứng nhận hữu cơ: ở Pháp là AB và Ecocert, tại Đức là Bio, tại Mỹ là USDA.  AB là chứng nhận của Pháp và là chứng nhận chung của khối EU. Mẹ cần lưu ý điều này để tránh mua sữa nhái nhé!

Tóm lại, cho con bú bằng sữa mẹ là món quà tuyệt vời mà mẹ dành cho bé. Ngay cả khi mẹ ăn chay, sữa mẹ vẫn có thể cung cấp đầy đủ dưỡng chất cho sự phát triển của bé. Tuy nhiên, để đảm bảo chất lượng sữa tốt nhất, mẹ cần có chế độ ăn uống cân bằng, bổ sung đầy đủ các dưỡng chất cần thiết, đặc biệt là vitamin B12, EPA, DHA.

Nếu vì lý do nào đó, mẹ không thể cho con bú hoàn toàn bằng sữa mẹ, việc lựa chọn sữa công thức hữu cơ là một giải pháp hợp lý để đảm bảo chất lượng dinh dưỡng đồng thời mang lại cảm giác an tâm cho những người mẹ.