Trẻ ăn dặm thuần chay liệu có an toàn?

Đứng trước nhiều định kiến về sự an toàn và việc cung cấp đủ dinh dưỡng cho trẻ, liệu ăn dặm thuần chay có an toàn cho trẻ? Hãy để mình giải thích cho bạn qua bài viết dưới đây nhé.

1. Hiểu đúng về ăn dặm

Theo Khuyến nghị của Viện Dinh dưỡng Quốc gia :

“Ăn dặm là giai đoạn trẻ ăn tập làm quen và bổ sung dinh dưỡng từ các thức ăn khác ngoài sữa mẹ. Đảm bảo thức ăn của bé giàu dinh dưỡng, đủ chất, mỗi bữa ăn của trẻ phải có đủ 4 nhóm thực phẩm gồm: tinh bột, chất đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất. Các loại thức ăn này chỉ có tác dụng bổ sung chất dinh dưỡng giúp trẻ phát triển một cách toàn diện chứ không thay thế hoàn toàn được sữa mẹ.”

Ăn dặm là giai đoạn cuối trong 1000 ngày vàng của dinh dưỡng đầu đời. Đây cũng là giai đoạn thiết lập nền tảng cho sức khỏe lâu dài của đứa trẻ để đạt được sức khỏe cả về thể chất và tinh thần. Theo các chuyên gia, não và cơ thể đang phát triển của trẻ sẽ phải chịu những tổn thương không thể khắc phục nếu thiếu dinh dưỡng trong 1000 ngày đầu đời.

Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) khuyên rằng nên bắt đầu cho trẻ ăn dặm khi trẻ được sáu tháng tuổi vì đây là giai đoạn chuyển tiếp lớn. Tốc độ tăng trưởng của bé sẽ vô cùng mạnh mẽ đồng nghĩa với nhu cầu dinh dưỡng cũng tăng cao. Bên cạnh đó, độ tuổi này thường tương ứng với sự trưởng thành thần kinh cơ cần thiết để ăn thức ăn đặc. 

Tuy nhiên, trẻ cần thêm dinh dưỡng từ thức ăn không có nghĩa là trẻ không cần sữa mẹ. 

Theo Viện Dinh dưỡng Quốc gia, từ 6 – 12 tháng tuổi, sữa mẹ cung cấp hơn một nửa nhu cầu dinh dưỡng của trẻ. Từ 12 – 24 tháng tuổi, sữa mẹ cung cấp ít nhất một phần ba nhu cầu dinh dưỡng của trẻ. Sữa mẹ cung cấp nhiều yếu tố kháng khuẩn giúp trẻ tăng đề kháng, giảm nguy cơ mắc bệnh. Chính vì vậy mẹ vẫn cần ăn uống thật tốt để có thể cho trẻ bú đầy đủ.

Rất nhiều bà mẹ đang “vì con quên mình” mà không biết rằng việc chăm sóc dinh dưỡng cho mẹ cũng chính là chăm sóc dinh dưỡng cho con. Họ dồn hết mọi sự tập trung vào việc chuẩn bị đồ ăn dặm cho con. Và chính điều đó lại khiến họ trở nên vô cùng căng thẳng.

Vô tình thứ năng lượng đó cũng khiến con được hấp thụ và làm cho giờ ăn dặm của hai mẹ con trở nên áp lực hơn. Có nhiều bạn nhỏ thậm chí còn gào toáng lên sợ hãi mỗi khi được mẹ đặt vào bàn ăn.

Hãy nhớ rằng, giai đoạn đầu của ăn dặm chỉ là khoảng thời gian mà con làm quen với những thức ăn lạ lẫm ngoài sữa mẹ. Có thể con sẽ vô cùng hứng thú với những thứ mới mẻ đó nhưng cũng có thể con lại thấy chúng vô cùng tệ khi vẫn đang được bú những bầu sữa ấm áp ngọt thơm từ mẹ chúng.

Bởi vậy mẹ hãy cùng con bước vào giai đoạn này với một tinh thần thật thoải mái và vui vẻ. Hãy coi giai đoạn này như một cuộc dạo chơi giữa khu vườn nhiều rau xanh và trái cây.

Hãy trò chuyện cùng con và thật cởi mở đón nhận những phản ứng của con với đồ ăn. Bởi mỗi chúng ta dù đã là những đứa trẻ to đùng vẫn còn đang cảm thấy căng thẳng và áp lực mỗi khi được đảm nhiệm một chức vụ mới hay khi chuyển nơi công tác. Đối với con, việc làm quen với ăn dặm cũng là một trải nghiệm tương tự.

2. Ăn dặm thuần chay là gì? Chế độ ăn thuần chay có thật sự an toàn cho trẻ?

Khác với ăn dặm thuần túy – ăn dặm thuần chay là chế độ ăn vẫn đảm bảo đủ 4 nhóm thực phẩm gồm tinh bột, chất đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất nhưng có nguồn gốc hoàn toàn từ thực vật.

Vậy chế độ ăn dặm thuần chay có thật sự an toàn cho trẻ?

Trẻ em cần nhiều năng lượng và chất dinh dưỡng trên một đơn vị trọng lượng cơ thể hơn người lớn để đảm bảo sự tăng trưởng và phát triển bình thường của hệ thần kinh, nội tiết và miễn dịch… Do đó, các khuyến nghị về chế độ ăn uống cho trẻ không thể được suy từ kết quả hay kinh nghiệm ăn thuần chay dành cho người lớn.

Bạn có thể chuyển sang ăn chay và cảm thấy cơ thể hoàn toàn khỏe mạnh nhưng chưa nói đến việc áp dụng cho con, điều này thậm chí có thể không phù hợp với một người lớn khác. Vậy nên đừng vội áp dụng nó cho con ở giai đoạn đầu đời nếu bạn không đủ kiến thức. Nó sẽ chẳng đúng đâu.

Một cuộc khảo sát dinh dưỡng tại Phần Lan – quốc gia có 75% trẻ em được gửi tại các trường công (nơi cung cấp miễn phí các bữa ăn hàng ngày theo kế hoạch của chuyên gia dinh dưỡng) đã đánh giá trên nhóm trẻ dưới 4 tuổi. 

Ở đây, trẻ được tiêu thụ các bữa ăn đồng đều về dinh dưỡng và được chia ra thành các nhóm: thuần chay, ăn kiêng và ăn tạp.

Những trẻ em thuần chay có nồng độ cholesterol rất thấp. Quá trình chuyển hóa axit mật bị biến đổi và tình trạng vitamin tan trong chất béo (vitamin A,D,E và K)  thấp rõ rệt mặc dù lượng dinh dưỡng nạp vào của chúng khá phù hợp với khuyến nghị quốc gia tại thời điểm đó.

Với người lớn, mức cholesterol thấp có lẽ là một tín hiệu đáng mừng vì đây là một chất béo xấu. Nhưng cholesterol lại rất cần thiết bởi vai trò chính của nó là tổng hợp màng tế bào, steroid, hormone, axit mật và myelin não. Thiếu cholesterol sẽ ảnh hưởng đến sự hình thành não bộ của trẻ.

Các nghiên cứu gần đây còn chỉ ra vai trò của cholesterol trong việc truyền tín hiệu nội tiết và trao đổi chất cũng như tương tác giữa ruột và hệ vi sinh vật não.

Mặc dù lượng vitamin A được ước tính đầy đủ theo khẩu phần ăn, nhưng kết quả RBP cho thấy tình trạng thiếu vitamin A ở trẻ ăn chay do khả năng hấp thụ kém hơn trẻ ăn tạp.

Các mẫu xét nghiệm đều được lấy trong và ngay sau mùa hè. Đây là thời điểm mà những đứa trẻ được tiếp xúc rất nhiều với ánh mặt trời nhưng kết quả đều cho ra với mức vitamin D thấp. Mặc dù tất cả các gia đình thuần chay đều báo cáo việc sử dụng các chất bổ sung đạt được khuyến nghị về lượng vitamin D hàng ngày.

Lượng folate ở trẻ ăn chay cao hơn trẻ ăn tạp. Nhưng tình trạng folate cao kết hợp với tình trạng vitamin B12 thấp sẽ gây hại cho sức khỏe, nhận thức thần kinh và kết quả sinh nở sau này của trẻ.

Chế độ ăn thuần chay rất giàu axit béo thiết yếu với lượng ALA hấp thụ cao và lượng EPA và DHA hấp thụ thấp ở trẻ em ăn chay. Đây đều là những axit béo ảnh hưởng trực tiếp đến thị giác và hệ thần kinh của trẻ. Đặc biệt DHA và vitamin A hoạt tính đều quan trọng đối với thị lực và tình trạng thấp của cả hai chất ở trẻ em có thể gây lo ngại về sức khỏe thị giác.

Chế độ ăn dặm thuần chay quả thật có một chút hạn chế đối với trẻ. Nhưng điều này không có nghĩa là trẻ em ăn tạp sẽ không gặp nguy cơ về sức khỏe. Một ví dụ dễ thấy nhất là trẻ ăn mặn có xu hướng lười ăn rau xanh nên thường gặp tình trạng táo bón. 

Bên cạnh đó, chế độ ăn tại trường mầm non cũng là một phần nguyên nhân của vấn đề. Bạn cần hiểu là chế độ ăn ở một môi trường tập thể được thiết kế chung cho mọi người nên sẽ không hoàn toàn phù hợp cho một cá nhân. 

Vậy nên cho dù chọn ăn chay hay ăn tạp, chúng ta đều phải có hiểu biết về dinh dưỡng để thiết kế chế độ ăn phù hợp cho mỗi cá nhân và khắc phục được những hạn chế của từng chế độ ăn. 

Nếu bạn có xu hướng muốn cho con ăn dặm thuần chay, đừng lo. Hãy tiếp tục kiên định với lựa chọn của mình đồng thời trau dồi thêm kiến thức dinh dưỡng. 

Theo Hiệp Hội Dinh Dưỡng Hoa Kỳ: “Chế độ ăn chay được lên kế hoạch kỹ càng sẽ phù hợp với mọi người ở mọi giai đoạn trong vòng đời, bao gồm mang thai cho con bú, trẻ nhỏ, thời ấu thơ, thanh thiếu niên, người trưởng thành và cả vận động viên.”

Khi hiểu về dinh dưỡng thuần chay và biết quan sát lắng nghe cơ thể, bạn có thể khắc phục mọi nhược điểm của chế độ ăn chay cho con, từ việc cải thiện chất béo trong chế độ ăn đến lượng B12 trong máu… 

Nếu bạn muốn có một lộ trình rõ ràng hơn để xây dựng dinh dưỡng, bữa ăn và kỹ năng ăn cho con, bạn có thể tham khảo chương trình Ăn Dặm Xanh Toàn Diện.