Ăn dặm có phải là nhạt nhẽo?

Hôm trước có một mẹ nói với mình: “Ôi chị ơi, em thấy đồ ăn dặm của con cứ nhạt nhẽo thế nào ấy. Có khi nào vì thế mà nó không thích không hả chị?”

Trải qua hàng chục năm nếm đủ các món chua, cay, mặn, ngọt khác nhau, hầu như người mẹ nào cũng bỡ ngỡ khi nếm thử món ăn dặm của con với hương vị nguyên bản đặc trưng. 

Với người lớn thì đồ ăn kiểu này thật nhạt nhẽo nhưng điều này liệu có đúng trong cảm nhận của trẻ? Nếu bổ sung gia vị cho bé thì nên bổ sung từ lúc nào và bổ sung như thế nào? Mình sẽ trả lời cho các mẹ qua bài viết này nhé.

1. Đồ ăn dặm của bé có nhạt nhẽo?

Khi ngồi biên tập cuốn ebook “Sổ Tay Ăn Dặm” cho khóa học “Ăn Dặm Thuần Chay” mình chợt nhớ về những ngày còn bé. Cái ngày mà gia vị nấu ăn chỉ có mắm, có muối, ngon lắm là gói bột canh Hải Châu. Hay cầu kỳ hơn là chai tương bần.

Mình cũng chưa từng ăn những gói bim bim đẫm gia vị công nghiệp như bây giờ. Chỉ một củ khoai lang sống cũng đủ khiến mình thấy ngon miệng bởi vị ngọt tự nhiên chẳng thể lẫn vào đâu.

Bạn biết không? Không phải từ khi ăn dặm, trẻ mới bắt đầu khám khá hương vị từ thức ăn. Thực ra, bé đã mơ hồ nhận biết được hương vị qua nguồn dinh dưỡng trong bào thai và qua sữa mẹ.

Ăn dặm không hề nhạt nhẽo. Trên thực tế, ăn dặm là sự khởi đầu của một hành trình khám phá kỳ thú về hương vị thức ăn một cách chân thật hơn.

Không phải muối, đường, bột ngọt, hạt nêm, các loại sốt mà chính là hương vị nguyên bản từ các nguyên liệu tự nhiên.

• Vị ngọt từ rau củ quả, vị béo ngậy từ trái bơ, kết cấu mềm mại từ quả chuối, hay độ giòn cứng từ trái ổi găng…
• Vị cay nhẹ từ một lát gừng tươi hay mùi thơm từ tinh dầu của rau húng.
• Và sau cùng là ”gia vị của gia đình”, một loại gia vị mà bạn sẽ không thể tìm thấy ở bất cứ đâu.

Bạn có từng ăn những trái bàng chín vừa ngọt, vừa chát với phần nhân béo béo, bùi bùi chưa? Với mình, nó chính là gia vị tuổi thơ mà trẻ con bây giờ rất hiếm khi được thưởng thức.

Quan trọng hơn cả việc được thưởng thức hương vị tự nhiên, đó còn là những khuyến cáo quan trọng về sức khỏe của trẻ.

2. Khuyến cáo về gia vị cho trẻ ăn dặm

Chưa có tài liệu nào của WHO hay UNICEF nói về việc trẻ ăn dặm 6 tháng tuổi cần nêm gia vị cả. Tất cả khuyến cáo hiện nay đều ủng hộ việc không nêm gia vị cho trẻ từ 6 tháng cho tới ít nhất 2 tuổi.

Theo tạp chí sức khỏe Healthline, thận của trẻ vẫn còn non nớt và chưa thể lọc lượng muối dư thừa hiệu quả như thận của người lớn. Do đó, chế độ ăn quá giàu muối có thể làm hỏng thận của trẻ và gây ảnh hưởng đến sở thích về mùi vị cũng như sức khỏe lâu dài của bé.

Nhưng thực tế cho thấy, lối sống “fast food” hiện nay đang tạo ra thế hệ sử dụng muối gấp 2-3 lần nhu cầu bình thường, kể cả ở Mỹ chứ không chỉ ở Việt Nam. Thế hệ tương lai có thể sẽ phải đối mặt từ sớm với các bệnh tim mạch như cao huyết áp, suy tim, béo phì, rối loạn chuyển hóa…

Nhưng bất chấp các khuyến cáo, nhiều người mẹ vẫn cảm thấy lăn tăn khi cắt gia vị muối khỏi khẩu phần của con, nhất là khi họ thấy con có vẻ không thích món ăn. Phản ứng của con đã dấy lên trong họ suy nghĩ rằng con không thích ăn hẳn là do đồ ăn nhạt nhẽo. Chính vì vậy mà họ bị thu hút bởi các loại gia vị gắn mác “dùng cho trẻ từ 6 tháng tuổi” trên thị trường.

Trong bảng thành phần của các loại gia vị này, muối sẽ được viết là “Salt” hoặc “Sodium”. Hãy kiểm tra lượng muối trong các chai gia vị và lượng muối trong thực phẩm hàng ngày rồi so sánh với lượng muối được khuyến cáo nạp vào cơ thể trẻ 6 tháng tuổi. Thông thường, khi sử dụng thêm gia vị, lượng muối mà trẻ nạp vào sẽ dư thừa.

Vậy nên thay vì sử dụng gia vị, bố mẹ chỉ cần nấu đa dạng các loại thực phẩm. Lượng sodium hay natri có sẵn trong thực phẩm đã quá đủ cho nhu cầu con mà không cần bổ sung thêm từ bên ngoài. Nhờ đó, con cũng sẽ cảm nhận được vị ngọt tự nhiên từ rau, củ… và có một “chiếc lưỡi bén nhạy”.

3. Nên bổ sung gia vị cho trẻ từ lúc nào và bổ sung như thế nào?

Mặc dù không nên sử dụng muối và đường khi nấu ăn cho trẻ trước 1 tuổi nhưng điều đó không có nghĩa là thức ăn mà trẻ ăn cần phải nhạt nhẽo hoặc không có hương vị.

Khi trẻ bắt đầu ăn dặm, từ khoảng 6 tháng tuổi, việc sử dụng hầu hết các loại thảo mộc và gia vị trong bữa ăn của bé là an toàn.

Việc trẻ sơ sinh bị dị ứng với các loại thảo mộc và gia vị là điều không phổ biến. Nhưng nếu trẻ sinh ra trong một gia đình có tiền sử – có cha mẹ hoặc anh chị em bị dị ứng thực phẩm, bạn hãy cân nhắc hoặc hỏi thêm ý kiến của chuyên gia.

Để an toàn nhất, bạn nên bắt đầu với các mùi vị và hương vị bản địa, thử từng loại gia vị và dần dần kết hợp chúng khi thấy nó đủ an toàn.

Ví dụ: Mẹ có thể dùng rau thì là làm gia vị ở lần đầu thay vì hương thảo hay húng Tây. Hoặc không kết hợp 2-3 loại gia vị thảo mộc ngay ở lần đầu tiên thử gia vị.

Giai đoạn đầu ăn dặm

Một số hương liệu/gia vị/thảo mộc có thể sử dụng cho bé từ 6 tháng + theo thứ tự gợi ý như sau.

• Men dinh dưỡng (1 thìa cafe mỗi ngày để đảm bảo nhu cầu khuyến nghị)
• Rau thì là, rau mùi
• Hành, tỏi, hẹ
• Nghệ, gừng, ớt ngọt
• Quế, hồi, thảo quả
• Nước chanh
• Húng quế, tía tô, kinh giới
• Xạ hương, hương thảo
• Ngũ vị hương, bột cà ri (đảm bảo không có muối)

Các chất tạo ngọt có thể thay thế đường như:

• Mật hoa dừa
• Quả chà là
• Vị ngọt từ nước ép Táo hoặc Lê
• Hoặc bột nêm làm từ củ quả sấy khô.

Giai đoạn 6 tháng đến 9 tháng

Bé có thể được bổ sung chất béo từ dầu omega, dầu hạt lanh, dầu gấc, dầu oliu…

Các thực phẩm lên men như sữa chua, tempeh cũng có thể được dùng vào cuối tháng thứ 6.

Giai đoạn 9 tháng đến 12 tháng

Mẹ có thể sử dụng các loại gia vị tự chế hoặc mua sẵn tại các quầy sản phẩm cho bé như: bột rong, tảo biển ( vị mặn), bột nấm ( vị ngọt) ….. Ruốc nấm các loại…..

Giai đoạn 12 tháng đến 24 tháng

Sau 12 tháng, bé có thể làm quen với các loại gia vị như ớt, tiêu hoặc thậm chí là từ sớm hơn với một lượng nhỏ.

Sau 12 tháng, bé có thể làm quen với những loại gia vị có muối, đường với một lượng nhỏ.

• Tương ít muối
• Tamari
• Miso
• Các loại sốt có muối, đường (ưu tiên loại ít muối, ít đường)
• Bột ớt (ưu tiên bột ớt Cayenne)
• Bột tiêu

Mẹ biết không, các loại gia vị ngoài kích thích vị giác, tạo cho con hứng thú hơn với món ăn thì nó còn là những loại kháng sinh tuyệt vời mà thiên nhiên ban tặng cho con người.

Những bát cháo thêm một nhúm tía tô giúp giải cảm hay món lê hấp gừng bổ phế long đờm.

Hay như mẹ còn nhớ nghệ sẽ giúp cho ALA tổng hợp thành DHA và EPA.

Tinh dầu tự nhiên từ các loại gia vị thảo mộc giúp cho trẻ tăng sức đề kháng một cách đáng kể.

Bạn có thể sử cho bé thử một lượng nhỏ gia vị như hồi, quế, tiêu, ớt. Bạn đừng nghĩ ăn cay có hại cho bé. Vì nếu chỉ cho một chút xíu thì các gia vị này sẽ giúp bé kích thích vị giác cực tốt.

Giai đoạn từ 2 tuổi trở lên

Sau 2 tuổi, bạn có thể sử dụng gia vị như người lớn. Tuy nhiên, ăn nhạt vẫn luôn được khuyến cáo là tốt cho sức khỏe.

Để bé có sức khỏe tốt nhất, bạn nên sử dụng:

• Muối hồng thay cho muối tinh để cơ thể bé hấp thu nhiều vi chất có lợi
• Đường phèn, mật thô thay cho đường tinh luyện để hạn chế nguy cơ béo phì và giúp bé dễ tiêu hóa, giải nhiệt cơ thể

Tóm lại, bạn cần nhớ rằng trẻ con có vị giác nhạy bén hơn người lớn nên đừng bao giờ nghĩ rằng cảm nhận của mình về đồ ăn chính là cảm nhận của con.

Đồ ăn có thể nhạt với bạn nhưng với con thì không. Nếu con không hứng thú, bạn có thể thử làm cho thực đơn phong phú hơn cả về nguồn nguyên liệu và cách chế biến thay vì cho con dùng gia vị từ nhỏ.

Bởi niềm vui sướng chốc lát khi con ăn nhiều thức ăn có gia vị sẽ chẳng thể bù đắp được những nguy cơ sức khỏe tiềm ẩn bên trong.