Hành trình ăn chay hơn một thập kỷ và chuyện chữa rách những vết thương đã lành

Hơn 30 năm trước, mẹ mình đẻ mình ra là một đứa trẻ đỏ hỏn, môi cong như cuốn lô, mắt trố lồi như cái đèn pha ô tô. Vậy nên cô mình đặt tên mình là Bin (ý là cái đèn pin) còn bố mình nói với người ta rằng mình là Bin trong Bill Clinton, tổng thống của bố.

Đấy là những gì mình được nghe kể lại, kiểu không hiểu sao ngày bé nó “xấu lạ”. Lớn lên, cái môi cũng tự nhiên được là phẳng, không còn cuốn lô nữa nhưng đôi mắt trố lồi vẫn còn đó.

1. Gen di truyền độc nhất vô nhị và những thói quen tệ hại

Mình kế thừa của bố tất cả những điều tinh túy nhất: đôi mắt trố lồi, bộ tóc dày, làn da trắng nhưng nhạy cảm và dị ứng cùng chiếc mũi viêm xoang gia truyền.

Từ bác trai tới bố và cô út của mình đều có làn da nhạy cảm và chiếc mũi cà chua đỏ ửng mỗi lần thời tiết thay đổi.

Mình từng không thể nằm điều hòa khi đi công tác. Thế nên ba chị em nằm chung nhưng phải chịu bật điều hòa 28 độ vì con em.

Mùa đông, mình phải đeo khẩu trang từ sáng tới 9, 10 giờ mới gỡ ra. Đó là lúc mặt trời đã lên cao và nền nhiệt độ bắt đầu dịu xuống.

Theo thời gian, các biểu hiện trên da cũng dần thay đổi: từ chàm da, đến mề đay, hai bàn tay tổ đỉa hay “ghẻ nước” (mình cũng không rõ chính xác là gì). Lớn hơn thì hai bàn chân bị á sừng nứt toác.

Tới tuổi dậy thì, mình có một đôi má ửng hồng nhưng là với những mụn bọc, mụn cám như chiếc bánh đa phủ đầy kê.

Những kì dâu rụng thưa thớt 6-7 tháng/lần với lượng lớn khiến cho khí huyết cũng vì thế mà hao tổn.

Tới bây giờ, khi tìm hiểu sâu về dinh dưỡng thì mình hiểu rằng ngoài mất cân bằng về hệ vi sinh vật thì những người viêm da cơ địa như mình còn có khí huyết kém, gan, thận kém, tỳ vị kém.

Cùng với đó là thói quen sinh hoạt vô tổ chức.

Ngày học cấp 2, cấp 3, mẹ mình vẫn mắng xa xả khi mùa đông lạnh cắt da cắt thịt nhưng mình chỉ mặc một chiếc áo cộc và khoác hờ chiếc áo khoác bên ngoài. Hồi ấy thì mình thấy thật mô đen và ngầu đét.

Chân mình cũng chẳng bao giờ mang tất. Bên cạnh đó, với lịch học thêm dày đặc môn nọ môn kia thì mình sẽ tắm rất muộn, thường là 10-11 giờ đêm, bất kể là mùa đông hay mùa hè.

Những tháng ngày chẳng thể nào ngủ cùng với việc thường xuyên uống trà mạn hãm đặc để thức đêm ôn thi, tắm đêm, ăn mặc phong phanh và tiền sử dùng nhiều corticoid là combo khiến cho thận của mình ngày càng suy yếu. Cơ thể vốn đã không được ổn càng trở lên suy nhược.

Từ một đứa con gái trắng trẻo hơi mập mập “tự khen mình cũng xinh xắn” . Mình nhìn như một con nghiện với đôi mắt đen thâm quầng vì thiếu ngủ và khí huyết kém, làn da trùng xuống và sạm đi vì sụt cân quá nhanh. Cơ thể lúc nào cũng lờ đờ và mệt mỏi.

Bố mẹ mình sốt ruột và bốc cho mình những thang thuốc Bắc để có thể khỏe và mập hơn.

Chuyện bốc thuốc, uống thuốc đã xuyên suốt hành trình khám chữa da của mình từ bé tới lớn. Mỗi lần bác sĩ kê thuốc uống hay bôi sẽ đều kèm theo một sớ những thứ cần phải kiêng: tôm, cua, cá, thủy hải sản (đại loại là những đồ tanh), thịt bò, thịt gà, đồ chiên rán, sữa bò và chế phẩm từ sữa bò.

Bản thân mình cũng là một đứa khá kén ăn. Mình vốn không ăn tôm, cua, nhộng với một vài loại thực vật khác như cà tím, cà pháo, dọc mùng.

Sau này thì mình hiểu rằng người viêm da cơ địa vốn có nồng độ histamin trong máu cao hơn bình thường. Và khả năng phân giải histamin của họ cũng vô cùng kém. Những thứ mà bác sĩ yêu cầu kiêng cũng toàn là những thứ có hàm lượng histamin cao.

Tất nhiên, cách giải thích của Đông Y và Tây Y sẽ có đôi chút khác biệt nhưng dù là đi khám Đông Y hay Tây Y thì đó cũng đều là thứ mà mình được bác sĩ dặn kiêng.

Xâu chuỗi rất nhiều mảnh ghép nhỏ, hành trình ăn chay dần mở ra trước mắt mình.

2. Mở ra hành trình ăn chay

Năm đó, mình trượt đại học và tụt một lúc 6kg (từ 42kg chỉ còn 36kg). Vốn dĩ trước đó,  bố và chú mình đã bàn nhau sẽ thịt một con dê và mua cho mình một chiếc xe máy khi mình lên Đại Học. Nhưng có lẽ nếu đỗ nguyện vọng một thì mình sẽ chẳng gặp cậu bạn trai 63kg ăn chay và cũng là chồng mình hiện tại..

(36 kg quen bạn trai 63kg, phong thủy chưa, bảo sao bám nhau tới tận bây giờ).

Nộm bò khô trên phố Đinh Tiên Hoàng, bún thang Cầu Gỗ, cơm gà 123 phố Huế, hay sữa dê chợ nông nghiệp… là những món mà bọn mình sẽ ăn nếu lui tới. Hắn còn hứa sẽ đưa mình đi ăn gà Mạnh Hoạch nhưng chưa xếp được lịch thì hai đứa đã ăn chay trường rồi.

Thực ra hắn cũng giấu diếm mình về việc ăn chay cho tới khi bị phát hiện. Mình để ý thấy có những ngày, hắn nhất định sẽ không ăn cái gì liên quan tới động vật, kể cả trứng và sữa.

Rồi một lần, hắn mua về một con cá chép. Đang chuẩn bị làm cá để chiên thì cậu trai 63kg bỗng giật mình rồi đem cá mang cho hàng xóm.

“Ề… Có gì sai sai nha.”

Lần này, hắn khai với mình là hắn ăn chay 1 tháng 4 ngày là mùng 1, 14,15 và 30.

Nói chứ sinh viên nghèo bữa đói bữa no. Dù ở nhà, bố mẹ cho ăn thịt ngập mồm thì đi học, hai chị em cũng chỉ dám mua 10k tiền thịt ăn cả ngày mà là ngày có ngày không.

Vậy nên việc thử ăn chay với mình là một điều quá dễ dàng.

Để “đu giai”, mình bắt đầu học làm những món chay đơn giản nhưng cầu kỳ hơn đậu rán và rau xào, rau luộc để rủ hắn sang ăn trong những ngày chay.

Mình cũng bắt đầu làm những mâm cơm chay vào ngày rằm, mùng 1 khi về nhà nhưng còn nửa mùa vì vẫn còn pha mắm cá để chấm.

Chồng mình lúc bấy giờ cũng tìm hiểu Phật Pháp và dần chuyển sang ăn chay trường.

Còn mình thì ban đầu ăn chay 4 ngày, 10 ngày, ăn chay tất cả các bữa sáng, cắt bỏ hoàn toàn thịt chỉ ăn một chút cá và chuyển sang ăn chay trường sau 2 năm.

Sau 1 năm ăn chay trường hoàn toàn, cơ thể của mình bắt đầu có những tiến triển tích cực:

• Khỏi hoàn toàn mề đay, á sừng
• Hai bàn tay không còn tổ đỉa
• Hết mụn trứng cá, chỉ còn mụn nội tiết
• Kỳ kinh thu hẹp chỉ còn 35 ngày
• Chứng viêm xoang chưa khỏi hẳn nhưng chỉ khó chịu khi thời tiết thay đổi
• Khí huyết lưu thông
• Làn da cũng tươi tắn hơn 
• Cân nặng trở về 42kg

Ăn chay đã giúp mình chữa lành nhưng “lành” rồi lại “rách”. 

3. “Lành” rồi lại “rách” và hành trình đi tìm sự cân bằng

Bạn có sợ gió, sợ lạnh, cơ thể hàn lạnh, tử cung lạnh, thận yếu? Nếu có, bạn chắc chắn sẽ cần đến những gì mình chuẩn bị chia sẻ dưới đây.

Mình khỏi gần như hoàn toàn căn bệnh tự miễn và hết hẳn những đợt mề đay định kỳ. Hai bàn chân á sừng tới nứt toác cũng lành lặn trở lại. Bàn tay lâu lâu lại xuất hiện dày đặc những mụn nước ẩn trong da cũng không còn chỉ sau 2 năm dần cắt bỏ thịt và 1 năm ăn chay trường.

Bệnh viêm xoang chưa khỏi hẳn nhưng cũng không còn khó chịu và khổ sở như trước.

Cơ thể như được thay da đổi thịt làm mình càng thêm tự tin với lựa chọn thuần chay. Lúc này, mình cũng khám phá những chế độ ăn xanh đang dần trở thành xu thế.

Hành trình chữa rách những vết thương đã lành dần mở ra.

Nước ép xanh là một trong những xu hướng sức khỏe và thể chất lớn nhất trong thập kỷ qua.

Khắp các trang mạng xã hội, hội nhóm ăn xanh, những người đam mê nước ép xanh cho rằng thức uống này mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, bao gồm việc cải thiện tiêu hóa, giảm cân, giảm viêm và tăng cường khả năng miễn dịch.

Mình cũng bị cuốn vào trào lưu thức uống xanh đang bùng nổ trên toàn thế giới.

Đặc biệt là giai đoạn dịch bệnh, người người nhà nhà đều tăng đề kháng, tăng cường miễn dịch bằng những công thức xanh. Lúc ấy, mình đã đầu tư hẳn 2 chiếc máy ép: 1 chiếc Hurom và 1 chiếc Lexen trục ngang chuyên để ép rau và nghĩ bụng:

“Đã ăn chay thì còn gì tốt hơn uống “vitamin tươi” từ rau quả hàng ngày?”

Thay vì mỗi bữa ăn chỉ ăn được vài nắm rau lại còn bị nấu chín làm hao hụt đi biết bao nhiêu vitamin quý giá thì khi uống một cốc nước ép rau quả, mình có thể tận hưởng trọn vẹn cả một rổ rau cùng trái cây tươi rói.

Cải xoăn, bó xôi, cỏ lúa mì, ớt chuông, táo, dứa, ổi, xoài giòn… đủ thứ rau quả được cho vào máy. Ly nước xanh lét cùng mùi cỏ non khiến mình cảm thấy như đang uống cả khu vườn xanh ngát vào cơ thể.

Thời gian đầu, cảm giác thật tuyệt. Người nhẹ nhõm, tinh thần tỉnh táo. Những cốc nước ép xanh giúp cơ thể mình thải độc mạnh mẽ, làn da được cà mịn và sáng bóng như dùng app.

Nhưng dần dần, mình nhận ra có gì đó không ổn. Sau 2 năm dịch, cơ thể mình bắt đầu có dấu diệu suy yếu:

• Tóc rụng từng nắm
• Chứng xoang trở lên khó chịu hơn
• Sợ gió, sợ lạnh, cơ thể nhiễm hàn nặng
• Đau bụng quằn quại mỗi khi tới ngày rụng dâu
• Chân tay lạnh ngắt, mỗi lần trời trở gió thì đau như búa bổ
• Đầy hơi chướng bụng…

Có những lúc nhìn mình như “vỡ kế hoạch” vì cái bụng chướng như bầu 5-6 tháng.

Mình đã từng như vậy nhưng nhẹ hơn vì chứng bệnh tự miễn lâu năm, dùng nhiều kháng sinh cũng kéo theo gan, thận suy yếu.

Đã từng được chữa lành nhờ chế độ ăn thuần chay khiến mình cảm thấy không cam tâm khi cơ thể mình trở nên như vậy.

Mình là đứa cứng đầu, không dễ dàng nhận sai. Thay vì chỉ áp dụng những kiến thức dinh dưỡng khô cứng, mình bắt đầu quan sát cơ thể, đọc các cuốn sách về Đông Y và học thêm những chương trình dinh dưỡng lớn.

Mình nhận ra với dinh dưỡng không có đúng sai mà chỉ có phù hợp hay không phù hợp.

Chế độ ăn thô, những đĩa salad tươi rói, sinh tố xanh và nước ép rau củ xuất phát từ phương Tây, nơi có điều kiện khí hậu hoàn toàn khác biệt với Việt Nam và cơ địa người Châu Âu cũng không hề giống với người Việt.

Thế nhưng rất nhiều người Việt lại chọn sống kiểu Ta và ăn uống kiểu Tây.

Bạn biết không, bộ gen của mỗi chúng ta là tập hợp thói quen ăn uống, sinh hoạt của ông bà tổ tiên, chọn lọc tự nhiên theo từng vùng thổ nhưỡng mà hình thành qua cơ chế “Biểu Sinh”.

Ví dụ, nhiều người gốc Phi có khả năng chống lại bệnh sốt rét, trong khi đặc điểm đó hiếm hơn nhiều ở những người đến từ các nơi khác trên thế giới.

Hay khả năng chịu rét của người Inuit, họ sống ở những nơi mà mùa đông có nhiệt độ trung bình hàng ngày khoảng -20° F và chỉ có vài giờ ánh sáng mỗi ngày.

Hay khả năng ăn đồ hải sản tươi sống của người Hàn, người Nhật cũng khó mà tìm thấy nhiều ở người Việt.

Bạn có thể thấy những anh chị Tây Ba Lô khi sang Việt Nam. Giữa trời mùa hè 36 – 40 độ nhưng họ chỉ quần cộc áo sát nách đi phăm phăm ngoài phố còn các chị em ta thì áo chống nắng, váy chống nắng, kính râm, mũ vành rộng, kem chống nắng bôi trét dày đặc…

Hay mỗi buổi sáng khi uống một ly nước ép, những người Tây cũng kèm theo hàng giờ chạy bộ, vận động thể chất với cường độ cao.

Thực ra, uống nước ép khi tập luyện với cường độ cao thì không sao. Cơ thể vận động mạnh, đổ mồ hôi nhiều nên cần bổ sung nước và dưỡng chất.

Ở giai đoạn đầu của hành trình uống xanh, mình cũng chăm chỉ đến phòng gym nên cơ thể chuyển hóa rất tích cực.

Nhưng những năm COVID, mình gần như không tập luyện gì. Cả ngày chỉ quẩn quanh trong nhà, thỉnh thoảng ra ban công hít thở khí trời.

Cả thành phố cách ly nên thói quen chạy bộ, tắm nắng hàng ngày cũng không còn nữa. Thay vào đó, mình chỉ nằm ườn trong nhà, ăn uống, lướt mạng xã hội và thức đêm cày phim bộ …

Việc uống nước ép mà không kèm theo vận động đã làm cho cơ thể mình hàn lạnh hơn.

Có thể bạn sẽ thắc mắc vì sao thì đó là bởi:

Thứ nhất – Rau xanh, trái cây có tính hàn lạnh thường dùng để thanh nhiệt nhưng nó chỉ phù hợp với những người có thân nhiệt cao và vận động thể chất nhiều sinh nhiệt. Uống 1 ly nước ép sẽ giúp cơ thể hạ nhiệt và cảm thấy  mát mẻ, sảng khoái.

Tuy nhiên, kể cả người có thân nhiệt ổn định (tức là không bị hàn lạnh) thì việc sử dụng thức uống giải nhiệt chỉ thích hợp vào thời tiết nắng nóng, hoặc khi luyện tập, vận động thể chất. Còn uống khi trời lạnh hoặc khi chỉ ngồi văn phòng có điều hòa thì cũng dần dần khiến cho cơ thể bị hạ nhiệt và dễ nhiễm hàn.

Chưa kể các loại sinh tố xanh đa phần được xay bằng trái cây cấp đông. Lạnh càng thêm lạnh.

Đặc biệt, nhiều người còn có thói quen uống sinh tố thay cho bữa sáng. Vào buổi sáng sớm lại đánh thức giác quan và nội tạng “có nhiệt độ cao” bằng một cốc sinh tố lạnh ngắt quả là “một cú tát” vào cơ thể.

Thứ hai –  văn hóa người Việt không có thói quen uống nước ép rau sống. Nó đi trái với thói quen ăn uống và lối sống của người Việt và làm thay đổi “Biểu Sinh” của cơ thể. Thay đổi tốt hay xấu thì tùy vào sự phù hợp của thói quen mà bạn đang cố thay đổi.

Và như mình nói phía trên thì người phương Tây dù uống nước ép xanh, ăn nhiều salad nhưng họ rất chú trọng vào việc tập luyện và vận động. Ngoài ra, họ còn yêu thích việc tắm nắng. Họ có thể nằm hàng giờ để phơi nắng. Việc tập luyện, tắm nắng giúp cơ thể họ nóng lên, cân bằng lại được với thực phẩm mang tính lạnh.

Còn chị em chúng ta thì thích trắng bủng trắng beo. Ra đường thì có đến hàng trăm Ninja Lead. Thời trang chống nắng luôn được bán ra với số lượng chóng mặt..

Thứ ba – Rau xanh đặc biệt là bó xôi, cần tây chứa một lượng axit oxalic hay oxalat dồi dào. Nó được coi là chất chống dinh dưỡng vì khả năng liên kết với các khoáng chất trong thực phẩm và ngăn đường tiêu hóa hấp thụ chúng.

Lượng oxalat mà bạn thường tiêu thụ từ rau trong chế độ ăn uống cân bằng không có hại. Tuy nhiên, nước ép rau xanh thường là nguồn oxalat cô đặc cao.

Oxalat kết hợp với canxi tạo thành sỏi thận và thậm chí là suy thận.

Không chỉ vậy, nó còn làm giảm khả năng hấp thu canxi của cơ thể, dẫn đến thiếu hụt canxi lâu dài.

Thứ tư – Có trời mới biết rau mà bạn ép uống hàng ngày có thực sự sạch như người bán hàng quảng cáo hay không. Thay vì ăn một bát rau mỗi bữa thì chúng ta lại nạp một rổ rau mỗi ngày.

Nếu nó có tồn dư thuốc trừ sâu thì bạn tự hiểu rồi ha.

Thứ năm – Nhiều người nói với mình rằng họ thêm gừng vào nước ép để giúp nước ép bớt hàn hơn.

Trước kia, mình cũng thêm một miếng gừng vào cốc nước ép. Nhưng nếu tìm hiểu kỹ thì nó cũng không có mấy phần tác dụng.

Theo Đông Y, hợp chất hóa học Gingerol có nhiều trong gừng tươi khi được gia nhiệt, xao khô đại loại là làm khô, làm co rút lại thì sẽ biến đổi thành Shogaol.

Gingerol có dược tính mạnh nhưng nó vào rất nhanh, thoát ra cũng rất nhanh. Những người có cơ địa hàn lạnh uống gừng tươi sẽ nhanh chóng thấy cơ thể trở lên ấm nóng. 

Nhưng khi đẩy hàn khí ra ngoài, nó cũng đồng thời đẩy phần nhiệt đi theo làm giảm thân nhiệt từ sâu trong cơ thể, từ đó có thể khiến chứng lạnh cơ thể càng trầm trọng hơn.

Mình từng nghi ngờ chế độ ăn thuần chay khiến cơ thể bị suy yếu. Nhưng không, ăn sai mới khiến mình phải trả giá.

Cứ nghĩ là đang detox, thanh lọc cơ thể, ai ngờ lại đang vô tình bắt thận làm việc quá sức.

Và mình bắt đầu điều chỉnh lại chế độ ăn uống, thay đổi thói quen sinh hoạt để nuôi dưỡng cơ thể từ đầu.

Lâu lâu mình vẫn uống nước ép nhưng sẽ chọn thời điểm thích hợp.

Mình xin nhắc lại nó không hề xấu nhưng không tốt đến mức nên uống thật nhiều. Nó cũng không dành cho tất cả mọi người, đặc biệt là người có cơ địa hàn lạnh.

Ví dụ, mình vẫn uống một ly nước ép nếu như khi thời tiết quá oi bức hoặc khi tập luyện thể chất với cường độ cao. Đặc biệt là sẽ thêm một chút bột gừng hoặc một miếng gừng cạo vỏ và nướng cháy xém hay một chút bột quế vào nước ép.

Theo Đông Y, phần vỏ gừng có tính hàn, vị cay nồng, có tác dụng lợi tiểu, tiêu sưng. Trong khi đó gừng có tính ấm, vị hăng. Hai thành phần này cân bằng nhau, bổ trợ nhau như một cặp thuộc tính âm dương. Tốt nhất nên gọt vỏ gừng khi sử dụng cho những người tỳ, vị hư nhược.

Để tăng tính nhiệt, tăng dương cho thức uống, gừng nên được cạo sạch vỏ và nướng cho co lại.

Gừng đã nướng hoặc sấy khô hay là nấu cao, hầm kỹ… chứa thành phần chính là Shogaol, có tác dụng làm ấm sâu một cách từ từ và giữ lại phần nhiệt của cơ thể, mang lại hiệu quả rất tích cực trong việc cải thiện chứng hàn lạnh.

Trải qua hơn một thập kỷ ăn chay với hành trình chữa rách những vết thương đã lành và tìm cách vá lại những vết rách, mình hiểu rất rõ cơ chế mà dinh dưỡng tác động lên cơ thể của bản thân. Mình cũng hiểu rằng, với dinh dưỡng, chúng ta không thể áp dụng dập khuôn khi thấy ai đó ăn gì, nói tốt lắm rồi ăn theo. Bậy lắm nha.

Thật ra thì không cần bạn phải uống nước ép xanh, ăn thô hay uống sinh tố xanh hàng ngày đâu. Chế độ ăn thuần chay vốn dĩ cũng làm thân nhiệt của bạn thấp hơn so với người ăn mặn.

Vậy nên bạn cần có một chế độ ăn cân bằng dinh dưỡng và biết cách khắc phục hạn chế của chế độ ăn thuần chay để có thể ăn chay khỏe mạnh.

Nếu bạn chưa biết cần ăn thế nào, khắc phục hạn chế ra sao thì có thể đặt lịch một buổi trò chuyện với mình tại đây nhé.